Βάσει ιστορικών αναφορών, στην Αθήνα υπήρχαν δύο ποτάμια που είχαν το όνομα Ηριδανός. Ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας, ήταν ο παραπόταμος του Ιλισού που είχε τις πηγές του στη νότια πλαγιά του Λυκαβηττού και διέσχιζε την αρχαία πόλη των Αθηνών από ανατολικά προς τα δυτικά. (Σήμερα είναι ορατή η κοίτη του ποταμού στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού.)
Το δεύτερο ποτάμι πήγαζε από τον Υμηττό -κοντά στην πηγή Καλοπούλα ή, κατ’ άλλους, κοντά στο ναό Αγίου Μάρκου-, και κατέληγε στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται ανάμεσα στα ξενοδοχεία Κάραβελ και Χίλτον, τροφοδοτώντας τη λεκάνη απορροής του Ιλισού ποταμού με την οποία ταυτίζεται η σημερινή περιοχή της Πανεπιστημιούπολης, ΒΔ του Αισθητικού Δάσους.
Ο Ηριδανός του Υμηττού, γνωστός και ως «ρέμα της Καισαριανής», υπήρξε ένας από τους πολυάριθμους χείμαρρους (125 περίπου), μικρής και μεγάλης διαδρομής, που ευνοήθηκαν από τις μεγάλες κλίσεις του εδάφους του βουνού καθώς διέρρεαν τις πλαγιές του. Οι σημαντικότεροι ήταν ο Ηριδανός (Καισαριανή), το Κακόρεμα (Καρέας) και η Πιρναρή (Τερψιθέα) στα δυτικά, η Χαλιδού (Παιανία) και ο Ντούκας (Κορωπί) στα ανατολικά. Στο σύνολό τους οι ροές αυτές ήταν εποχικές, ενώ μετά από καταρρακτώδεις βροχές αποκτούσαν καταστρεπτική δύναμη και πλημμύριζαν τις γειτονικές εκτάσεις. Ο Ηριδανός μαζί με άλλους χείμαρρους του βορειοδυτικού Υμηττού, τροφοδοτούσαν τον Ιλισό που έρρεε παράλληλα προς τις δυτικές πλαγιές του Υμηττού, και δημιουργούσαν ένα σημαντικό υδροβιότοπο.
Στις μέρες μας ο Ηριδανός αποτελεί ρέμα το οποίο διέρχεται πλησίον της περιοχής του Αισθητικού δάσους Καισαριανής με διεύθυνση από την ανατολή προς τη δύση, με ελάχιστη ως μηδενική παροχή, χαρακτηρίζεται δε, ως ιδιαίτερου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος ρεύμα με την απόφαση 9173/1642/3.3.93 του ΥΠΕΧΩΔΕ (ΦΕΚ 281/Δ/23.3.93). Στην περιοχή του Αισθητικού δάσους διέρχεται ακόμα το ρέμα Κουταλά, με, επίσης, ελάχιστη ως μηδενική παροχή.
Στην ευρύτερη περιοχή διακρίνονται κατά τόπους ίχνη και τμήματα από παλαιές κοίτες ρεμάτων, παρότι δεν παρατηρούνται επιφανειακές απορροές μεγάλου μεγέθους. Το επιφανειακό υδρογραφικό δίκτυο είναι αλλοιωμένο. Τα εναπομείναντα φυσικά τμήματα της λεκάνης του Ιλισού αναπτύσσονται πάνω στις ασβεστολιθικές κλιτύες του Υμηττού, οι οποίες δεν δίνουν σήμερα μεγάλες απορροές. Άλλωστε ο Υμηττός δε χαρακτηρίζεται από αφθονία νερών, λόγω της φύσης και της διάταξης των πετρωμάτων του, που δε βοηθούν στην αποθήκευση νερού.
Η ανάπτυξη του πολεοδομικού συγκροτήματος της Πρωτεύουσας έχει αλλοιώσει σε μεγάλο βαθμό τις φυσικές οδούς αποστράγγισης της λεκάνης του Ιλισού, ενώ ο ίδιος ο ποταμός έχει υποστεί μεγάλο αριθμό παρεμβάσεων και έχει σήμερα καλυφθεί στο ανάντη τμήμα της λεκάνης του (κοίτη). Στην Πανεπιστημιούπολη, λίγο πριν από την απόληξη των δυτικών κλιτύων του Υμηττού, τα μικρά ρέματα που διατρέχουν την πλευρά του βουνού, καταλήγουν στα δίκτυα ομβρίων που έχουν υποκαταστήσει τον Ιλισό ποταμό και τους κλάδους του.
Πηγές:
Χωροταξική Μελέτη της Πανεπιστημιούπολης Αθηνών. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών – Τμήμα Μελετών, Αθήνα (2009)
Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του Σχεδίου Προστασίας Ορεινού Όγκου Υμηττού. Δ/νση Σχεδιασμού Μητροπολιτικών Αστικών και Περιαστικών Περιοχών ΥΠΕΝ
Σύνδεσμος Προστασίας και Ανάπτυξης Υμηττού – ΣΠΑΥ (https://spay.gr/to-vouno/ydata/)
Κουσουρής, Θ., Ο ποταμός Ηριδανός: γεωγραφικά, οικολογικά και άλλα. (στο blog: https://sfrang2.wordpress.com/2010/01/06/%CE%BF-%CF%80%CE%BF%CF%84%CE%B1%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%B7%CF%81%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82-%CE%B3%CE%B5%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%BF/)
