ΑΡΧΙΚΗ / ΣΚΟΠΕΥΤΗΡΙΟ / ΙΣΤΟΡΙΑ
Το Σκοπευτήριο είναι ένας εμβληματικός τόπος μνήμης των αγώνων κατά του Φασισμού και του Ναζισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συμβολίζοντας το ελληνικό αντιστασιακό κίνημα, την θυσία για την ελευθερία, τη δημοκρατία και το δικαίωμα στη ζωή.
Σήμερα το Σκοπευτήριο της Καισαριανής αποτελεί πάρκο ιστορικής μνήμης, μια απόδοση τιμής σε όσους εκτελέστηκαν από τους κατακτητές Γερμανούς κατά την περίοδο της Ναζιστικής κατοχής. Στο Πάρκο υπάρχει το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς», χώροι πρασίνου και αναψυχής, ο θερινός κινηματογράφος “Αιολία”, αθλητικές εγκαταστάσεις και διαδρομές περιπάτου.
Ο χώρος του Σκοπευτηρίου, πριν το 1922, ήταν μια δασώδης και βραχώδης περιοχή που χρησίμευε ως πεδίο βολής του στρατού και ειδικά του πυροβολικού σώματος. O ερχομός των προσφύγων προκάλεσε το μεγάλο ζήτημα της εγκατάστασής τους σε διάφορες περιοχές της Αττικής. Μια από αυτές τις περιοχές ήταν και η Καλλιθέα, όπου λειτουργούσε τότε το Σκοπευτήριο. Προκειμένου να εγκατασταθούν εκεί οι πρόσφυγες, η περιοχή του Σκοπευτηρίου της Καλλιθέας απαλλοτριώθηκε από το κράτος και στη συνέχεια προχώρησαν οι ενέργειες εξεύρεσης νέου χώρου. Επιλέχθηκε η Καισαριανή.
Το 1930 ο Ελ. Βενιζέλος μεταβιβάζει στην Πανελλήνια Σκοπευτική Εταιρεία (Π.Σ.Ε.) μια έκταση εμβαδού 710 στρεμμάτων της Καισαριανής ως πεδίο βολής. Από αυτή, αφαιρέθηκαν κάποια τμήματα, κυρίως για τις ανάγκες στεγαστικής αποκατάστασης των προσφύγων. Έτσι παρέμειναν ως ιδιοκτησία της Π.Σ.Ε., περίπου 510 στρέμματα.
*ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΕΡΤ
Το χώρο αυτό επέλεξαν οι Γερμανοί ως τόπο εκτέλεσης των αγωνιστών. Η κορυφαία και πιο τραγική στιγμή στην ιστορία του Σκοπευτηρίου ήταν η μαζική εκτέλεση 200 κομμουνιστών την πρωτομαγιά του 1944.
ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΣΤΕΓΟΥ ΣΚΟΠΟΒΟΛΗΣ ΤΗΣ ΠΣΕ ΠΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΕΓΑΖΕΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΑΜΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ. Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχειομνήμων
1 Μάη 1944 Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή. Χαρακτικό Τάσσος
ΚΤΙΡΙΟ ΑΝΑΨΥΚΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΠΣΕ (ΠΡΩΗΝ «ΧΑΡΑΜΑ») Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχειομνήμων
Ο χώρος των εκτελέσεων. Ιστορικό Αρχείο Καισαριανής, Αρχείο Μιχάλη Βασιλείου
Όταν ο πόλεμος τελείωσε, ο χώρος δεν έτυχε του ανάλογου σεβασμού με την Σκοπευτική Εταιρία να παραμένει εκεί.
Με τον νόμο 252/1976 (Φ.Ε.Κ. 19 Α’/31-1-1976), αποδίδονται στον Οργανισμό Σχολικών Κτιρίων (Ο.Σ.Κ.) 109,7 στρέμματα, από εκείνα που αρχικά είχαν παραχωρηθεί στην Π.Σ.Ε.
Η περιοχή του Σκοπευτηρίου Καισαριανής, σύμφωνα με Προεδρικό Διάταγμα του 1978, θεωρείται δασική έκταση και ανήκει στη Β’ Ζώνη προστασίας του Υμηττού (Φ.Ε.Κ. 544 Δ’/1978). Με την Γ.5379/463/4-12-1978 απόφαση των Υπουργών Γεωργίας και Δημοσίων Έργων, τροποποιήθηκε και επεκτάθηκε το Ρυμοτομικό Σχέδιο της Καισαριανής στον χώρο των 109,7 στρεμμάτων, για την ανέγερση σχολικών κτιρίων. Το 1981, με απόφαση των Υπουργών Παιδείας και Οικονομικών, η ίδια έκταση κηρύσσεται αναγκαστικά απαλλοτριωτέα. Ο Ο.Σ.Κ. απαλλοτριώνει τότε περίπου 100 στρέμματα για την ανέγερση διδακτηρίων, τα οποία ποτέ δεν κατασκευάζει εκεί. Τα σχολικά συγκροτήματα συνεχίζουν να κατασκευάζονται επί της Ηρ. Κωνσταντοπούλου σε γήπεδα όμορα του πάρκου του Σκοπευτηρίου.
Η συνεχής άρνηση της πολιτείας και η προκλητική συμπεριφορά της Π.Σ.Ε. πυροδοτούν συνεχόμενες πανδημοτικές αντιδράσεις, με κορυφαία την κατάληψη του Σκοπευτηρίου το 1983. Τη χρονιά εκείνη ο λαός της πόλης με επικεφαλής το Δήμαρχο Παναγιώτη Μακρή πραγματοποιεί κατάληψη 17 ημερών της εισόδου του Σκοπευτηρίου με αίτημα την απομάκρυνση της Σκοπευτικής.
Η πόλη της Καισαριανής με συνεχόμενους και συστηματικούς αγώνες στους οποίους συμμετείχαν τα Δημοτικά Συμβούλια, οι εργαζόμενοι, και οι δημότες, κατάφεραν σιγά σιγά να απομακρύνουν τη Π.Σ.Ε. από το χώρο του άλσους, καταλαμβάνοντας κτίρια και χώρους που ήταν σε αχρηστία με όποιες νομικές συνέπειες συνεπάγονταν, παράλληλα με τους δικαστικούς αγώνες προκειμένου να σταματήσει η δράση της.
Το 1984, γίνεται το πρώτο βήμα και, με απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη (ΔΙΛΑΠ/Γ/2376/1984 – Φ.Ε.Κ. Β193/1984) όλος ο χώρος του Σκοπευτηρίου κηρύσσεται Ιστορικός – Μνημειακός, ενώ με το «Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας» (Ν. 1515/1985) η περιοχή του άλσους Σκοπευτηρίου χαρακτηρίζεται ως υπερτοπικής σημασίας, πόλος αναψυχής και ψυχαγωγίας.
Ο χαρακτηρισμός του υπουργείου Πολιτισμού κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς απαγορεύεται κάθε παρέμβαση που αντιστρατεύεται το χαρακτήρα αυτό. Η απόφαση αυτή δίνει την ευκαιρία στο Δήμο Καισαριανής να προκηρύξει, τον ίδιο χρόνο, πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, για την διαμόρφωση του χώρου σε αισθητικό πάρκο αναψυχής και πολιτισμού και την ανάδειξη της ιστορικής του φυσιογνωμίας.
Ο χώρος του Σκοπευτηρίου Καισαριανής πριν την υλοποίηση της μελέτης που πήρε το 1ο βραβείο στον Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό που προκηρύχθηκε το 1984, ήταν μία αδιαμόρφωτη αλάνα με μοναδικές εγκαταστάσεις κάποια κτίρια που χρησιμοποιούσε η Π.Σ.Ε. και διαμορφώσεις υπαίθριες για εξάσκηση στη σκοποβολή.
Έξω από τα όρια του περιφραγμένου χώρου της Π.Σ.Ε. μέχρι τότε λειτουργούσαν:
Με την εκτέλεση του έργου του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού το Σκοπευτήριο άρχισε να αποκτά τον χαρακτήρα του άλσους αναψυχής με φυτεύσεις και διαμορφώσεις για περιπάτους και χώρους συγκέντρωσης.
Ο χώρος του Σκοπευτηρίου, αναδεικνύεται σταδιακά ως αναπόσπαστο σημείο της προσφυγικής πόλης της Καισαριανής, τόπος θυσίας των αντιστασιακών ενάντια στην γερμανική κατοχή και περιοχή που φιλοξένησε το σημαντικότερο μουσικό κέντρο του ρεμπέτικου της μεταπολεμικής Αθήνας.
Το 1987 το Ελληνικό Δημόσιο (άρθρο 50 του Ν. 1731/87), αίρει την αφιέρωση επί όλης της αρχικής έκτασης των 710 στρεμμάτων που είχε παραχωρήσει προς την Π.Σ.Ε. το έτος 1930, και την επαναφέρει στην ιδιοκτησία του Δημοσίου, εγγράφοντας την στα οικεία βιβλία ως Δημόσιο Κτήμα. Τέλος με την υπ’ αριθμ. 42387/2159/16.5.1989 (Φ.Ε.Κ. Δ 343/1989) απόφαση του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., εγκρίνεται και δημοσιεύεται το Πολεοδομικό Σχέδιο Καισαριανής, με το οποίο ο χώρος του Σκοπευτηρίου κηρύσσεται ζώνη ιστορικού ενδιαφέροντος.
Το 2002, με Προεδρικό Διάταγμα (Φ.Ε.Κ. 961 Δ’/6-11-2002), τροποποιείται το Ρυμοτομικό Σχέδιο του Δήμου Καισαριανής επί τμήματος 30 στρεμμάτων περίπου και από χώρος σχολικών κτιρίων, χαρακτηρίζεται ως χώρος Κοινόχρηστος – Ιστορικός. Στην έκταση αυτή, υπάρχουν οι κτιριακές εγκαταστάσεις της Π.Σ.Ε., ο χώρος των εκτελέσεων και το μνημείο της Εθνικής Αντίστασης που ανήγειρε ο Δήμος Καισαριανής, ακριβώς δίπλα στο χώρο του παλαιού 25άρη στόχου.
Με την δημιουργία του Μνημείου Εθνικής Αντίστασης και του Μουσείου Εαμικής Εθνικής Αντίστασης το πάρκο αποκτάει πολιτιστικό χαρακτήρα υπερτοπικής εμβέλειας.
Το 2004 κατασκευάζεται το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης σε περιφραγμένο πεδίο βολής της Σκοπευτικής, όμορο στον χώρο εκτελέσεων. Ο χώρος εκτελέσεων διατηρείται όπως ήταν, με τις τσιμεντένιες βάσεις που τοποθετούσαν τα όπλα για τις εκτελέσεις και τη συστάδα των κυπαρισσιών που φυτεύτηκαν στη μνήμη των εκτελεσμένων.
Το 2013 ολοκληρώνεται η εκτεταμένη ανακαίνιση του κτιρίου που στη συνέχεια στέγασε το Μουσείο Εαμικής Εθνικής Αντίστασης. Το κτίριο είχε εγκαταλειφθεί και κινδύνευε από ολική κατάρρευση λόγω εκτεταμένων φθορών στη στέγη. Λόγω της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής και ιστορικής του αξίας, ο Δήμος Καισαριανής πραγματοποίησε κατάληψη του κτιρίου το 2008 και άμεσα ξεκίνησε τις εργασίες αποκατάστασής του, με σεβασμό στα ιδιαίτερα μορφολογικά του στοιχεία.