Το 1935 ξεκίνησε η κατεδάφιση των παραπηγμάτων της περιοχής του Αγ. Νικολάου, που αντικαθίστανται από προσφυγικές πολυκατοικίες στο ΒΔ τμήμα του λεγόμενου “Τριγώνου” της Καισαριανής. Πρόκειται για κατασκευές του Υπουργείου Υγιεινής, Πρόνοιας και Αντιλήψεως (1923-40), το οποίο καθιερώνει την κατ’ όροφον ιδιοκτησία, ενισχύοντας την κατασκευή συγκροτημάτων προσφυγικής κατοικίας. Ένας αριθμός δικαιούχων παίρνουν οικόπεδα στην Άνω Καισαριανή.
Οι προσφυγικές πολυκατοικίες της περιόδου 1936-1939 (συγκροτήματα στους Αγίους Αναργύρους Πειραιά, στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη, στην Καισαριανή και στο Δουργούτι), παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά: διατάσσονται σε σχήμα Π ή Γ και είναι συνήθως τριώροφες -χωρίς ανελκυστήρες-, με κλιμακοστάσια που εξυπηρετούν από δύο ως δώδεκα διαμερίσματα.
Ο τύπος Οικοδομικού Τετραγώνου που εμφανίζεται στην Καισαριανή είναι ένα σύμπλεγμα τριώροφων κατοικιών (εμβαδόν: 1265m2) μοντερνιστικού ύφους σε σχήμα ανοιχτού «Π» που φιλοξένησαν έναν μικρό αριθμό προσφύγων οι οποίοι στάθηκαν τυχεροί έναντι των άλλων 15.000 κατοίκων της Καισαριανής που ζούσαν ακόμη σε παραπήγματα ή πλινθόκτιστες κατοικίες.
Έχει χρησιμοποιηθεί οπλισμένο σκυρόδεμα και με επιχρισμένες ή ανεπίχριστες λιθοδομές. Οι απλοί παραλληλεπίπεδοι όγκοι φέρουν επαναλαμβανόμενους μικρούς εξώστες.
Τα κτίρια περιλαμβάνουν κατοικίες μέσου εμβαδού 30 τ.μ., ενός και δύο δωματίων, με κουζίνα και αποχωρητήριο. Υπάρχουν κοινόχρηστα πλυντήρια σε ταράτσες ή ημιυπόγεια που συχνά μετατρέπονται σε κατοικίες καθώς τα διαμερίσματα δεν επαρκούν. Έχουν προβλεφθεί εγκαταστάσεις νερού και ηλεκτρισμού αλλά όπου δεν υπάρχει αστική υποδομή οι κάτοικοι θα αναγκαστούν να πληρώσουν για να την αποκτήσουν.
Συνήθως οι κατοικίες είναι διαμπερείς με ικανοποιητικό ηλιασμό. Ο ελεύθερος χώρος μεταξύ τους παραμένει συχνά αδιαμόρφωτος, υπήρχε ωστόσο η δυνατότητα ο χώρος που απέμενε στη ζώνη κίνησης είτε να χρησιμοποιείται σαν επέκταση του χώρου κατοικίας, είτε να προσφέρεται για τη δημιουργία ιδιωτικών ημιυπαίθριων χώρων.
Σήμερα, τα κτίσματα αυτά παραμένουν σπάνια τεκμήρια του προσφυγικού παρελθόντος της πόλης, ως δείγματα αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου αλλά και ως σκηνικό των δραματικών γεγονότων στη μάχη της Αθήνας, το Δεκέμβριο του 1944.
Φωτογραφίες:
Πολυκατοικίες Μεσοπολέμου (“πυροβολημένα”). (ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ.-Α.Σ.Ι. Καισαριανής)
Βρίσκεστε στο τέλος της οδού Βρυούλων. Μπορείτε να συνεχίσετε κάνοντας το γύρο του κτιρίου και να εισέλθετε στο εσωτερικό του οικοδομικού τετραγώνου από την πλευρά του πάρκου (όπου και η μεγάλη τοιχογραφία). Από εκεί θα βγείτε στην οδό Ηρ. Πολυτεχνείου και θα ανεβείτε και πάλι προς την οδό Σμύρνης.
